علوم قرآن و تفسیر معارج

علوم قرآن و تفسیر معارج

تحلیل شیوه‌های امیدافزایی و راهکارهای عملی در قرآن کریم با محوریت تقسیر کبیر تسنیم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم و دکتری موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
2 دانش پژوه سطح سه مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی اسرا.
چکیده
امید به عنوان نیروی محرکه حیات و عنصری ضروری برای پایداری و تلاش انسان، در دوران معاصر که با گسترش ناامیدی و اضطراب همراه است، نیازمند واکاوی ریشه‌ای در منابع دینی است. این پژوهش با هدف تبیین نظاممند شیوه‌های امیدافزایی در قرآن کریم و ارائه راهکارهای عملی از آن، با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا بر منابع تفسیری و حدیثی معتبر انجام شده است. برای دستیابی به این هدف، آیات کلیدی امیدبخش قرآن با تحلیل محتوایی، بررسی شأن نزول و روایات تفسیری مرتبط، مورد مطالعه قرار گرفت. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که قرآن کریم با ارائه یک نظام تربیتی امید، صرفاً به بیان کلیات بسنده نکرده، بلکه با تکیه بر مفاهیم محوری چون رحمت بی‌کران الهی، حتمیت گشایش پس از سختی، توکل فعال، چشم‌انداز اخروی، ضمانت الهی برای متوکلان، تحریم ناامیدی و تأکید بر هویت برتر مؤمن، الگویی کاربردی برای مقابله با یأس در سطح فردی و اجتماعی ارائه می‌دهد. در نهایت، این مفاهیم به بسته‌های عملی و راهکارهای کاربردی تبدیل و مدل عملیاتی شش‌بعدی امید قرآنی شامل ابعاد بینشی، رابطه‌ای، گفتاری، رفتاری، تصویری و اجتماعی استخراج گردید. این الگو می‌تواند مبنای برنامه‌ریزی برای تقویت تاب‌آوری و نشاط معنوی در جامعه اسلامی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of Hope-Infusing Methods and Practical Solutions in the Holy Quran Focusing on the Great Taqsir Tasnim

نویسندگان English

Hadi Yasaghi 1
Mahdi Khalili 2
1 Level 4 Graduate of Qom Seminary and PhD from the Iranian Institute of Wisdom and Philosophy.
2 Scholar of the Specialized Center for Interpretation and Quranic Sciences of the Isra.
چکیده English

Hope, as the driving force of life and an essential element for human persistence and effort, in the contemporary era, which is accompanied by the spread of despair and anxiety, requires a root analysis in religious sources. This research aims to systematically explain the hope-infusing methods in the Holy Quran and provide practical solutions from it, using a descriptive-analytical method and relying on reliable interpretative and hadith sources. To achieve this goal, the key hopeful verses of the Quran were studied through content analysis, examination of the status of revelation, and related interpretative narrations. The findings of the study show that the Holy Quran, by presenting an educational system of hope, does not merely express generalities, but rather, by relying on central concepts such as divine infinite mercy, the certainty of opening after hardship, active trust, the afterlife perspective, divine guarantee for those who trust, the prohibition of despair, and the emphasis on the superior identity of the believer, provides a practical model for dealing with despair at the individual and social levels. Finally, these concepts were transformed into practical packages and practical solutions, and a six-dimensional operational model of Quranic hope was extracted, including the visionary, relational, verbal, behavioral, visual, and social dimensions. This model can be the basis for planning to strengthen resilience and spiritual vitality in Islamic society.

کلیدواژه‌ها English

Keywords: Holy Quran
hope
divine mercy
trust
patience
repentance
Islamic psychology
practical solutions
 ابن فارس، احمد. (۱۴۰۴ ق). معجم مقاییس اللغة. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
 ابن منظور، محمد بن مکرم. (۱۴۱۴ ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
بخاری، محمد بن اسماعیل. (۱۴۰۷ ق). صحیح البخاری. بیروت: دار ابن کثیر.
 بهشتی، محمد. (۱۳۸۰). آرامش در قرآن. قم: بوستان کتاب.
تمیمی آمدی، عبدالواحد. (۱۳۶۶). غرر الحکم و درر الکلم. تهران: دانشگاه تهران.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۲). مبادی اخلاق در قرآن. قم: نشر اسراء.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۸۶). تفسیر تسنیم. قم: نشر اسراء.
حر عاملی، محمد بن حسن. (۱۴۰۹ ق). وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسه آل البیت(ع).
راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (۱۴۱۲ ق). مفردات ألفاظ القرآن. بیروت: دار القلم.
رضایی اصفهانی، محمدعلی. (۱۳۸۷). تفسیر قرآن مهر. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
سبحانی، جعفر. (1386). منشور جاوید. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
سیوطی، جلال الدین. (۱۴۰۴ ق). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
شبر، سید عبدالله. (۱۴۱۲ ق). تفسیر القرآن الکریم. بیروت: دار البلاغة.
 شریعتی، علی. (۱۳۵۹). حسین وارث آدم. تهران: انتشارات الهام.
صادقی تهرانی، محمد. (۱۳۶۵). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن. قم: فرهنگ اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۶۲). درس‌های الهیات شفا. تهران: الزهراء.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۷۴). قرآن در اسلام. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طباطبایی، سید محمدحسین. (۱۳۹۰ ق). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
طبرسی، فضل بن حسن. (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصرخسرو.
طنطاوی، سید محمد. (بی‌تا). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. قاهره: نهضة مصر.
 عبدالباقی، محمد فؤاد. (۱۳۶۳). المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم. قم: نشر مرتضوی.
 علامه حلی، حسن بن یوسف. (۱۴۱۱ ق). کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
غزالی، ابوحامد محمد. (بی‌تا). احیاء علوم الدین. بیروت: دارالکتاب العربی.
 فخر رازی، محمد بن عمر. (۱۴۲۰ ق). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
 فراهیدی، خلیل بن احمد. (۱۴۱۰ ق). کتاب العین. قم: نشر هجرت.
 فیض کاشانی، ملا محسن. (۱۴۱۵ ق). تفسیر الصافی. تهران: انتشارات الصدر.
قرآن کریم.
قرشی، علی‌اکبر. (1377). تفسیر احسن‌الحدیث. تهران: بنیاد بعثت.
 قرطبی، محمد بن احمد. (۱۳۶۴). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصرخسرو.
 قمی، علی بن ابراهیم. (۱۳۶۷). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
کلینی، محمد بن یعقوب. (۱۴۰۷ ق). الکافی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
متقی هندی، علاء الدین. (۱۴۰۹ ق). کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال. بیروت: مؤسسة الرسالة.
مجلسی، محمدباقر. (۱۴۰۳ ق). بحار الأنوار. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۷۸). اخلاق در قرآن (۳ جلد). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مصباح یزدی، محمدتقی. (۱۳۸۹). نظریه سیاسی اسلام (۲ جلد). قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
مطهری، مرتضی. (۱۳۶۲). عدل الهی. تهران: انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (۱۳۷۷). آشنایی با قرآن (جلد ۷). تهران: انتشارات صدرا.
معارف، مجید. (۱۳۸۴). پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه. تهران: نشر نی.
 مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مؤمنی، مهدی. (۱۳۹۵). امید و نشاط از دیدگاه قرآن و حدیث. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
نراقی، ملا احمد. (۱۳۷۸). معراج السعاده. تهران: هرمس.
نوری، میرزا حسین. (۱۴۰۸ ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسه آل البیت(ع).

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 اسفند 1404