علوم قرآن و تفسیر معارج

علوم قرآن و تفسیر معارج

تحلیل ویژگی‌های الگویی مومن آل فرعون در نظرگاه تفسیری آیت الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده علوم اسلامی دانشگاه بین المللی اهل بیت علیهم السلام. تهران. ایران.
2 استادیار دانشکده علوم اسلامی دانشگاه بین المللی اهل بیت علیهم السلام.
چکیده
مؤمن آل فرعون یکی از شخصیت‌های برجسته قرآنی است که با ویژگی‌های منحصر‌به‌فرد خود، الگویی ماندگار برای ایمان، تعهد و تقیه همراه با شجاعت در برابر ظلم را ارائه می‌دهد. این پژوهش با هدف تحلیل شخصیت، رفتار، و جایگاه وی، به تبیین ویژگی‌های اخلاقی، اجتماعی و معنوی او می‌پردازد. مساله اصلی پژوهش این است که ویژگی های الگویی مؤمن آل فرعون، که در دل حکومت استبدادی فرعون، توانست نقشی تعیین‌کننده در دعوت به حق و مقابله با باطل ایفا کند، کدامند ؟روش پژوهش در این نوشتار، توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای بررسی آیات قرآن و مطالعه تطبیقی منابع تاریخی و تفسیری است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مؤمن آل فرعون با بهره‌گیری از تقیه آگاهانه و ایمان پنهان، در عین قرار داشتن در ساختار قدرت فرعونی، شجاعانه و حکیمانه به هدایت جامعه اهتمام ورزید شجاعت وی در بیان حقیقت همراه با استدلال منطقی و دلسوزی برای سرنوشت جامعه، از او الگویی الهام‌بخش از تعامل میان ایمان، عقلانیت، و مسئولیت اجتماعی ارائه می‌دهد.نتایج تحقیق ثابت می‎کند زندگی و رفتار مؤمن آل فرعون بر مفاهیمی همچون ایستادگی در برابر استبداد، استفاده هوشمندانه از جایگاه اجتماعی، و بهره‌گیری از قدرت کلام و استدلال برای تغییرات مثبت استوار بوده و این شخصیت الگویی قرآنی علاوه بر پیام‌های الهام‌بخش در بستر تاریخی خود، برای جوامع معاصر نیز حاوی نکاتی کلیدی است و رفتار اجتماعی او نشان می‌دهد چگونه یک فرد با اتکا به ایمان و بصیرت می‌تواند حتی در سخت‌ترین شرایط، تأثیری عمیق و پایدار بر جامعه بگذارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the characteristics of the model of the faithful of the Pharaoh's family in the interpretative perspective of Ayatollah Javadi Amoli

نویسندگان English

Mohammad Reza Zare Khormizi 1
Asadullah Mostafavi 2
1 . Assistant Professor of the Faculty of Islamic Sciences, Ahlul Bayt International University. Tehran. Iran. -
2 . Assistant Professor of the Faculty of Islamic Sciences, Ahlul Bayt International University.
چکیده English

The believer of the Pharaoh's family is one of the prominent Quranic figures who, with his unique characteristics, provides an enduring model for faith, commitment, piety, and courage in the face of oppression. This research aims to analyze his personality, behavior, and position, and to explain his moral, social, and spiritual characteristics. The main issue of the research is what are the characteristics of the model believer of the Pharaoh's family, who, in the heart of Pharaoh's tyrannical government, was able to play a decisive role in calling to truth and confronting falsehood? The research method in this descriptive-analytical article is based on examining the verses of the Quran and a comparative study of historical and interpretive sources. The findings of the research show that the believer of the Pharaoh's family, while utilizing conscious taqiyyah and hidden faith, courageously and wisely endeavored to guide society while remaining within the pharaonic power structure. His courage in expressing the truth along with logical reasoning and compassion for the fate of society makes him an inspiring model of the interaction between faith, rationality, and social responsibility. The results of the research prove that the life and behavior of the believer of the Pharaoh's family are based on concepts such as resistance to tyranny, intelligent use of social position, and utilization of the power of speech and argument for positive changes. In addition to inspiring messages in his historical context, this Quranic role model also contains key points for contemporary societies, and his social behavior shows how an individual relying on faith and insight can have a deep and lasting impact on society even in the most difficult circumstances.

کلیدواژه‌ها English

Surah Ghafir
the faithful of the family of Pharaoh
Ezekiel
Prophet Moses (PBUH)
Pharaoh
Taqiyyah in the previous nations
قرآن کریم.
ابن‌بابویه، محمد بن علی (۱۳۷۶). أمالی. تهران: کتابچی.
اعلائی، سید علاءالدین (۱۳۸۶). «تاریخ در آینه قرآن (۲)». رشد آموزش قرآن، ش۱۶، ص ۳۲–۳۵.
جعفری، یعقوب (۱۳۹۴). «مردی که از دورترین نقطه‌ی شهر آمد». درس‌هایی از مکتب اسلام، ش۶۵۳، ص ۲۲–۲۸.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۷۲). شریعت در آینه معرفت. ویراستار و تهیه‌کننده فهرست: حجه‌الاسلام حمید پارسانیا. قم: مرکز نشر فرهنگى رجاء.
ــــــــــــــــــــــــ (۱۴۰۲). تسنیم، تفسیر قرآن کریم، جلد ۷۰ (تفسیر سوره مبارکه غافر و سوره فصلت [آیات ۱–۳۳]). تنظیم: علیجان کریمی، روح‌الله رزقی شهرودی و سعید بندعلی. قم: مرکز نشر اسراء.
حرعاملی، محمد بن حسن (۱۴۲۵ق). إثبات الهداة بالنصوص والمعجزات. بیروت: مؤسسه‌الأعلمی للمطبوعات.
خزعل، جاسم و احمد (۲۰۱۴). «فقه التفویض فی قصه مؤمن آل فرعون». الجامعه العراقیه، ش۳۲، ج۳، ص ۸۷–۱۰۸.
الخطیب، عبدالکریم (۲۰۰۵). «مؤمن آل فرعون». الوعی الاسلامی، ش۲۶۳، ص ۵۳–۵۹.
رجب، مصطفی (۲۰۰۵). «تربیت در قصه مؤمن آل فرعون». الوعی الاسلامی، ش۴۶۰، ص ۵۶–۵۹.
سبحانی تبریزی، جعفر (۱۳۷۳). «سرگذشت پیامبران/وحشت از نفوذ آیین توحید». درس‌هایی از مکتب اسلام، ش۱۲، ص ۷–۱۹.
طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۹ق). مجمع‌البیان. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
عیاشی، محمد بن مسعود. تفسیر العیاشی. تهران: المکتبه العلمیه الاسلامیه.
فرج‌اللهی‌فر (۱۳۸۸). «آینه عبرت (۲۶): بنی‌اسرائیل در انتظار موسی7». درس‌هایی از مکتب اسلام، ش۱۲، ص ۳۴–۴۲.
فروزان‌فر و خطیبی (۲۰۰۱). «السمات الأسلوبیه فی قصه مؤمن آل فرعون». آداب الکوفه، ش۳۹، ص ۴۳۳–۴۵۲.
قمی، شیخ عباس (۱۳۷۹). نفس‌المهموم. قم: ذوی‌القربی.
قمی، علی بن ابراهیم (۱۳۶۳). تفسیر القمی. قم: دارالکتاب.
مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی (۱۴۰۳ق / ۱۹۸۳م). بحار الأنوار (چاپ سوم مصحح). به کوشش سید ابراهیم المیانجی و محمدباقر البهبودی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۶۲). بحارالأنوار. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۴). حیاه‌القلوب. قم: سرور.
محلاتی، ذبیح‌الله. ریاحین‌الشریعه (در ترجمه بانوان دانشمند شیعه). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
مشایخ، فاطمه (۱۳۸۱). قصص‌الأنبیاء. تهران: فرحان.
مقدسی، مطهر بن طاهر. البدء والتاریخ. بی‌جا: مکتبه الثقافه الدینیه.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
متقی هندی، علی بن حسام‌الدین. کنزالعمال فی سنن الأقوال و الافعال.