علوم قرآن و تفسیر معارج

علوم قرآن و تفسیر معارج

کاربست عقل مصباحی در تفسیر اجتهادی جامع «تسنیم» با تأکید بر تفسیر قرآن به قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
پژوهشگر، استاد سطح عالی حوزه
چکیده
روش تسنیم در تفسیر قرآن روش اجتهادی جامع با تأکید بر «تفسیر قرآن به قرآن» با رویکرد اعتدالی به معنای بهره‌مندی حداکثری از آیات قرآن است که با تفطّن عقل از شواهد و قرائن آیه یا آیات دیگر و تحلیل و جمع‌بندی آنها صورت می‌پذیرد و در این قسم، عقل تنها نقش «مصباح» و ابزار دارد. بدین جهت، آیت الله جوادی آملی در تفسیر ارزشمند تسنیم کوشش بلیغی در بهره‌مندی از آن دارد. رهاورد معرفتی کاربست این نقش، تعمیق و توسعه معارف قرآنی و پرهیز از فهم نادرست یا ناقص و سطحی است. مقاله حاضر که با روش توصیفی- تحلیلی نگارش یافته، چیستی عقل مصباحی و تفسیر اجتهادی جامع و نیز تفسیر قرآن به قرآن را تبیین نموده و برخی از ادله قرآنی و روایی آن را بیان نموده است. سپس به پانزده کارکرد از ابعاد کاربست عقل مصباحی در تفسیر تسنیم به ویژه با تأکید بر تفسیر قرآن به قرآن اشاره کرده است: دقت در معنای واژه، توجه به انواع دلالت مدلول غیر مطابقی، تحلیل و تبیین مفاد، تأویل آیات و ارجاع متشابهات به محکمات، رفع تعارض ظاهری آیات و برخورداری از نگاه جامع، تخصیص عام، تقیید مطلق، لحاظ آیات کلیدی، تفکیک مفهوم از مصداق، عنایت به گستردگی و شمولیت، کشف علّت، بازشناسی تمثیل از تحدید و تعیین، بهره‌گیری پیام دستوری از بیان‌ وصفی، بهره‌‌مندی از آیات در تأیید روایات تفسیری، بهره‌‌مندی از آیات در نقد روایات تفسیری.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Application of Misbahi's Reason in Comprehensive Ijtihadic Interpretation of "Tasnim" with Emphasis on Interpreting the Quran by the Quran

نویسنده English

hasan sadeghi
پژوهشگر، استاد سطح عالی حوزه
چکیده English

The Tasnim Method in Interpreting the Quran is a comprehensive ijtihadic method with an emphasis on "interpreting the Quran by the Quran" with a moderate approach, meaning maximum benefit from the verses of the Quran, which is achieved by the intellect's discernment of the evidence and clues of the verse or other verses and their analysis and conclusion. In this case, the intellect only plays the role of a "lamp" and a tool. Therefore, Ayatollah Javadi Amoli makes a eloquent effort to benefit from it in his valuable Tasnim interpretation. The cognitive outcome of applying this role is to deepen and expand Quranic knowledge and avoid incorrect or incomplete and superficial understanding. The present article, written using a descriptive-analytical method, explains the essence of Misbahi's intellect and comprehensive ijtihadic interpretation, as well as the interpretation of the Quran by the Quran, and presents some of its Quranic and narrational evidence. It then points out fifteen functions of the application of Misbahi's intellect in Tasnim interpretation, especially with an emphasis on the interpretation of the Quran by the Quran: accuracy in the meaning of words, attention to the types of signification of the signified and non-conformity, analysis and explanation of the contents, interpretation of verses and reference of similarities to certainties, removal of apparent contradictions of verses and having a comprehensive view, general assignment, absolute restriction, consideration of key verses, separation of concept from instance, attention to breadth and inclusiveness, discovery of cause, recognition of allegory from limitation and determination, utilization of the grammatical message from descriptive expression, utilization of verses in confirming interpretive narrations, utilization of verses in criticizing interpretive narrations.

کلیدواژه‌ها English

intellect
Misbahi intellect
Burhani intellect
Tasnim
Ayatollah Javadi Amoli
comprehensive ijtihadist interpretation
Quranic interpretation
  1. ابن عاشور، محمد بن طاهر، (1420 ق)، التحریر و التنویر، موسسة التاریخ.
  2. ابن فارس، احمد، (1404 ق)، معجم مقاییس اللغة، مکتب الاعلام الاسلامی.
  3. بابایی علی اکبر، (139۱)، بررسی مکاتب و روش‌های تفسیری، قم، پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
  4. بروجردی، محمد تقی، (1405ق) نهایة الافکار (تقریرات درس مرحوم آقا ضیاء عراقی)، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
  5. تمیمی آمدی عبدالواحد بن محمد، (۱۳۶۶)، تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
  6. جوادی آملی، عبدالله، (13۸۹) تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج1 و ۲ و ۶ و ۸ و۱۰، قم، مرکز نشر اسراء.
  7. ــــــــــــــــــ ، (1390) تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج ۱۱ و ۱۲ و ۱۳ و ۱۶و و۱۸ و 1۹، قم، مرکز نشر اسراء.
  8. ــــــــــــــــــ ، (1391) تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج ۲۲و 25 و ۲۷ قم، مرکز نشر اسراء.
  9. ــــــــــــــــــ ، (139۲) تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج۲۸، قم، مرکز نشر اسراء.
  10. ــــــــــــــــــ ، (139۳)، تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج ۲۹ و ۳۲ و ۳۳ قم، مرکز نشر اسراء.
  11. ــــــــــــــــــ ، (1394) تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج 36 و ۳۷ قم، مرکز نشر اسراء.
  12. ــــــــــــــــــ ، (139۵) تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج۳۸، قم، مرکز نشر اسراء.
  13. ــــــــــــــــــ ، (139۷)، تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج ۴۶، قم، مرکز نشر اسراء.
  14. ــــــــــــــــــ ، (۱۴۰۱)، تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج ۵۱، قم، مرکز نشر اسراء.
  15. ــــــــــــــــــ ، (۱۴۰۲)، تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج ۵۶، قم، مرکز نشر اسراء.
  16. ــــــــــــــــــ ، (1۴۰۳)، تسنیم تفسیر قرآن کریم، ج ۷۹ قم، مرکز نشر اسراء.
  17. ــــــــــــــــــ ، (13۸۹)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، قم، مرکز نشر اسراء.
  18. جوهری، اسماعیل بن حماد، (1407 ق)، الصحاح تاج اللغة و صحاح العربیة، چ چهارم، بیروت، دارالعلم للملایین.
  19. حسن ابن زین الدین، [بی‎تا]، معالم الدین و ملاذ المجتهدین، قم، موسسة النشر الاسلامی.
  20. حویزی، عبدعلى بن جمعه‏، (1415ق)، تفسیر نور الثقلین‏، قم، ‏اسماعیلیان‏.
  21. خراسانی، محمد کاظم، (1412 ق)، کفایة الاصول، چ دوم، بیروت، مؤسسة آل البیت: لإحیاء التراث.
  22. راغب اصفهانی حسین (1404ق)، المفردات فی غریب القرآن، دفتر نشر کتاب.
  23. سیوطی، جلال الدین (۱۴۰۴ق)، الدّر المنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.
  24. صدر، سید محمد باقر، (بی‌تا)، دروس فی علم الاصول، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
  25. صدرالدین شیرازى، محمد بن ابراهیم (۱۳۸۳)، شرح أصول الکافی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى.
  26. صدوق محمد بن علی بن الحسین (۱۴۱۶ق)، من لا یحضره الفقیه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزة المقدسة.
  27. فخر رازی، محمد بن عمر، (1420 ق)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربى‏.
  28. فیّاض، محمد اسحاق، (1410 ق) محاضرات فی اصول الفقه، (تقریرات درس مرحوم آیت‎الله خوئی) قم، دارالهادی للمطبوعات، چ سوم.
  29. کاظمی، محمد علی، (1409 ق)، فوائد الاصول، (تقریرات درس مرحوم محمد حسین نائینی)، قم، مؤسسة النشر الاسلامی.
  30. کفعمى، ابراهیم بن على عاملى‏ (۱۴۰۵ق)، المصباح (جنة الأمان الواقیة)، قم، دار الرضی (زاهدی).
  31. کلینی، محمد بن یعقوب، (1363)، الکافی، چ پنجم، تهران، دارکتب الاسلامیة.
  32. مروج، سید محمد جعفر, (۱۴۱۵ق)، منتهی الدرایة، قم، انتشارات دارالکتاب جزایری.
  33. مجلسی، محمد باقر، (1403 ق)، بحارالانوار، چ دوم، بیروت، موسسة الوفاء، .
  34. مظفر، محمد رضا (۱۴۱۵ق)، المنطق، قم، مرکز النشر مکتب الإعلام الاسلامی.
  35. ـــــــــــــــــ (1415ق)، اصول الفقه، قم، مرکزالنشر مکتب الإعلام الاسلامی.
  36. میرزای قمی، ابوالقاسم، (1378 ق)، قوانین الاصول، قم، المکتبة العلمیة الاسلامیة، بی‌چا.