علوم قرآن و تفسیر معارج

علوم قرآن و تفسیر معارج

تحلیل انتقادی اومانیسم براساس مفهوم «حی متأله» و نظریه «تفسیر انسان به انسان» از منظر آیت الله جوادی آملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار مرکز معارف اسلامی و علوم انسانی، دانشگاه صنعتی شریف. تهران. ایران.
چکیده
شناخت انسان و جایگاه او در نظام هستی همواره یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های اندیشمندان به‌شمار می‌آید. اومانیسم، با تکیه بر اصل خودبسندگی انسان، او را به عنوان منبع و معیار اصلی ارزش و معنا معرفی می‌کند؛ به همین دلیل مدعی‌اند که می‌توانند به بهترین نحو ممکن ارزش و کرامت انسانی، عدالت، معنا، اخلاق و حقوق بشر را تأمین کنند. در مقابل، نظریه بدیع «تفسیر انسان به انسان» آیت‌الله جوادی‌آملی و تعریف قرآنی «حی متأله»، که برآمده از آن است، در پی ایجاد چارچوبی جامع و استوار در حوزه انسان‌شناسی است. هدف پژوهش، دستیابی به پاسخ این پرسش است: ارزش و کرامت واقعی انسان در کدام تبیین –انسان‌شناسی اومانیستی یا انسان‌شناسی مبتنی بر تعریف «حی متأله»– به نحوی اصیل و پایدار تأمین می‌شود؟ روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی است. نتایج پذیرش تعریف انسان به عنوان «حی متأله» در نقد اومانیسم در هفت محور خلاصه می‌شود: امکان بازتعریف کرامت انسانی؛ نقد مفاهیمی چون آزادی، فردگرایی، اخلاق و غایت‌گرایی اومانیستی؛ بحران معنا و در نهایت عدم جامعیت تعریف انسان در تفکر اومانیستی. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که از منظر آیت‌الله جوادی‌آملی، اومانیسم در تعریف انسان جانب افراط و تفریط را طی نموده است. از یک سو با ترجیح خواسته‌های طبیعی انسان بر خواسته‌های متعالی، او را تا مرز حیوان پایین آورده و از سوی دیگر با معیار قراردادن انسان، او را به جای خدا معرفی کرده است. انسان، برخلاف ادعای اومانیسم، جانشین خداست و نه جایگزین او؛ بدین جهت کرامت او نیز به سبب مقام خلافت الهی است. رویکرد قرآنی آیت‌الله جوادی آملی در تعریف انسان، افق جدیدی برای تبیین «چگونگی وصول انسان به کرامت حقیقی» می‌گشاید و درعین‌حال، با نقد جدی «خودبسندگی انسان»، زمینه‌ساز غنای نظری و عملی در مطالعات انسان‌شناسی خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Critical Analysis of Humanism Based on the Concept of “Hay-e-Motaleh” and the Theory of “Interpretation of Man by Man” from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoli

نویسنده English

Omid Ahanchi
. Associate Professor, Center for Islamic Studies and Humanities, Sharif University of Technology. Tehran. Iran.
چکیده English

Understanding man and his place in the system of existence has always been one of the most important concerns of thinkers. Humanism, relying on the principle of human self-sufficiency, introduces him as the main source and criterion of value and meaning; for this reason, they claim that they can best ensure human value and dignity, justice, meaning, ethics, and human rights. In contrast, Ayatollah Javadi Amoli’s innovative theory of “Interpretation of Man by Man” and the Quranic definition of “Hay-e-Motaleh” that is derived from it, seek to create a comprehensive and solid framework in the field of anthropology. The aim of the research is to find an answer to this question: In which explanation – humanistic anthropology or anthropology based on the definition of “living divine” – is the true value and dignity of man provided in an authentic and sustainable way? The research method of this research is descriptive-analytical. The results of accepting the definition of man as “living divine” in the critique of humanism can be summarized in seven axes: the possibility of redefining human dignity; the critique of concepts such as freedom, individualism, morality, and humanist teleology; the crisis of meaning, and ultimately the lack of comprehensiveness of the definition of man in humanist thought. The research findings show that from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli, humanism has gone to extremes in defining man. On the one hand, by preferring man’s natural desires over transcendent desires, it has reduced him to the level of an animal, and on the other hand, by setting man as the standard, it has introduced him in the place of God. Contrary to the claim of humanism, man is the successor of God and not his replacement; therefore, his dignity is also due to the position of divine caliphate. Ayatollah Javadi Amoli's Quranic approach to defining man opens a new horizon for explaining "how man attains true dignity" and at the same time, by seriously criticizing "human self-sufficiency", it will pave the way for theoretical and practical enrichment in anthropological studies.

کلیدواژه‌ها English

Humanism
Haya Muta'ala
Interpretation of Man by Man
Reason and Revelation
Javadi Amoli. 
  1. قرآن‌کریم.
  2. احمدی، بابک، (1387)، معمای‌مدرنیته، نشرمرکز، تهران.
  3. اولمان، والتر، (1399)، بنیادهای ‌اومانیسم ‌رنسانس، ترجمه هنری ‌ملکمی، نشر‌ پیله، تهران.
  4. آهنچی، امید، صباغچی، یحیی، (1400)، بررسی ‌بازتاب‌ نظریه «تفسیر انسان‌به‎انسان» آیت‌الله‌ جوادی ‌آملی ‌بر ‌راه‌کارهای ‌تحقق ‌سلامت‌ معنوی، فصلنامه ‌اخلاق‌ وحیانی، قم.
  5. براون، کالین، (1392)، فلسفه‌وایمان‌مسیحی، ترجمه ‌طاطه‌وس‌ میکائلیان، شرکت ‌انتشارات ‌علمی ‌و ‌فرهنگی، تهران.
  6. بوخنسکی، یوزف‌ماری، (1354)، فلسفه ‌معاصر ‌اروپایی، ترجمه ‌شرف‌الدین‌ خراسانی، انتشارات‌ دانشگاه‌ ملی‌ ایران، تهران.
  7. جوادی‌آملی، عبدالله، (1379)، فطرت ‌در ‌قرآن، نشراسراء، قم.
  8. ــــــــــــــــــ ، (1381)، صورت ‌و سیرت ‌انسان ‌در قرآن، نشراسراء، قم.
  9. ــــــــــــــــــ ، (1382الف)، حیات‌حقیقی‌انساندرقرآن، نشراسراء، قم.
  10. ــــــــــــــــــ ، (1382ب)، ادب فنای مقربان، جلد1، نشراسراء، قم.
  11. ــــــــــــــــــ ، (1383)، توحید در قرآن، نشراسراء، قم.
  12. ــــــــــــــــــ ، (1384)، تفسیرانسان‌‌به‎انسان، نشراسراء، قم.
  13. ــــــــــــــــــ ، (1386)، منزلت‌عقل‌درهندسه‌معرفت‌دینی، نشراسراء، قم.
  14. ــــــــــــــــــ ،(1387الف)، دین شناسی، نشراسراء، قم.
  15. ــــــــــــــــــ ،(1387ب)، نسبت دین و دنیا، نشراسراء، قم.
  16. ــــــــــــــــــ ،(1388الف)، اسلام‌ومحیط‌زیست، نشراسراء، قم.
  17. ــــــــــــــــــ ،(1388ب)، شمس الوحی تبریزی، نشراسراء، قم.
  18. ــــــــــــــــــ ،(1388ج)، حق‌وتکلیف‌دراسلام، نشراسراء، قم.
  19. ــــــــــــــــــ ،(1389الف)، انتظاربشرازدین، نشراسراء، قم.
  20. ــــــــــــــــــ ،(1389ب)، انسان از آغاز تا انجام، نشراسراء، قم.
  21. ــــــــــــــــــ ،(1389ج)، تسنیم، جلد14، نشراسراء، قم.
  22. ــــــــــــــــــ ،(1389د)، تسنیم، جلد13، نشراسراء، قم.
  23. ــــــــــــــــــ ،(1389ه)، جامعه‌درقرآن، نشراسراء، قم.
  24. ــــــــــــــــــ ،(1390)، ادب قضا در اسلام، نشراسراء، قم.
  25. ــــــــــــــــــ ،(1396)، تسنیم، جلد45، نشراسراء، قم.
  26. ــــــــــــــــــ ،(1397الف)، سروش هدایت، جلد 7، نشراسراء، قم.
  1. ــــــــــــــــــ ،(1397ب)، سروش هدایت، جلد 8، نشراسراء، قم.
  2. دامپی‌یر، ویلیام، (1371)، تاریخ‌علم، ترجمه‌عبدالحسین‌آذرنگ، انتشارات‌سمت، تهران.
  3. دورانت، ویلیام جیمز، (1344)، تاریخ تمدن، جلد پنجم، ترجمه سهیل‌آذری، نشر اقبال ‌باهمکاری‌ انتشارات ‌فرانکلین، تهران.
  4. صانع‌پور، مریم، (1388)، خدا و دین ‌در‌ رویکرد ‌اومانیستی، سازمان ‌انتشارات ‌پژوهشگاه‌ فرهنگ ‌و اندیشه‌ اسلامی، تهران.
  1. طباطبایى، محمدحسین، (‏1374الف)، المیزان‏‌ فی ‌تفسیرالقرآن، جلد 2، ترجمه ‌محمدباقر موسوی‌ همدانی، دفتر انتشارات ‌اسلامى، قم‏.
  2. ـــــــــــــــــــــ ، (‏1374ب)، المیزان ‏‌فی ‌تفسیرالقرآن، جلد 5، ترجمه ‌محمدباقر موسوی ‌همدانی، دفتر انتشارات ‌اسلامى، قم‏.
  3. فوگل، اشپیل، (1380)، تمدن ‌مغرب‌ زمین، جلد اول، ترجمه، محمدحسین ‌آریا، نشر امیر کبیر، تهران.