علوم قرآن و تفسیر معارج

علوم قرآن و تفسیر معارج

تحلیل تطبیقی نظرات علامه جوادی آملی و فخر رازی درباره «ذَنْب» منسوب به پیامبراکرم (ص) در آیه دوم سوره فتح

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمد محمدی 1
محمدرضا مصطفی پور 2
1 دانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم؛ دانش پژوه مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی اسرا قم.
2 استاد سطح عالی حوزه علمیه قم و مرکز آموزش عالی اسراء. قم. ایران.
چکیده
آیه دوم سوره فتح از جمله آیاتی است که در چالش با عصمت پیامبر اکرم(ص) تلقی می‌شود که در آن به رسول خدا(ص) نسبت داده شده در گذشته‌ و آینده مرتکب گناهانی است و خداوند این گناهان را آمرزیده و آن حضرت(ص) را از ابتلا به عذاب، باز داشته است. لذا این نوشتار که به روش تحلیلی و توصیفی و با رویکرد قرآنی و تطبیقی نگاشته شده است، ابتدا پوشیدگی مفهوم ذَنْب و سپس اسناد آن را مورد ارزیابی در نگاه علامه جوادی ‌آملی و فخر رازی قرار داده و در آخر به این نتیجه رسیده است که پیامبراکرم(ص) از هر اثم و عصیانی مبرا هستند و تفسیر ذَنْب در کلام فخررازی به گناه شرعی که عقاب اُخروی در پی‌دارد، تفسیری بی‌دلیل و ناهمخوان با سیاق آیه شریفه و ناسازگار با گفتار لغت‌شناسان و حکمت الهی در برانگیختن آن حضرت به مقام نبوّت و دلالت دیگر آیات مبنی بر عصمت پیامبران هرچند پیش از بعثت است و تفسیر ذَنْب در کلام علامه جوادی آملی به گناه در گمان مشرکان مکه، تفسیری همخوان با سیاق آیه شریفه و سازگار با گفتار لغت‌شناسان و برخوردار از پشتوانه حدیثی و قرآنی است.   
کلیدواژه‌ها
آیه دوم سوره فتح
گناه پیامبر (ص)
عصمت پیامبر (ص)
تفسیر تطبیقی
فخر رازی
علامه جوادی آملی

عنوان مقاله English

Evaluation of the views of Allameh Javadi Amoli and Fakhr Razi on the doubt of the second verse of Surah Fatah

نویسندگان English

Mohammad Mohammady 1
Mohammad Reza Mostafapuor 2
1 A graduate of the fourth level of the specialized center of Qur'anic interpretation and sciences of Isra Qom. (moghadas3146@gmail.com)
2 High Master of the Islamic Seminary of Qom.
چکیده English

The second verse of Surah Fatah is related to the Prophet of Islam, and the word "Zhanb" is one of the eerie titles of the negation of innocence, which some people have raised the suspicion of the issuance of sin by clinging to its appearance. Therefore, this article, which is written in an analytical and descriptive method with a Qur'anic and comparative approach, first evaluates the concept of the word "Zanb" and then its documents from the perspective of two original and deep Islamic thinkers, Fakhr Razi and Allameh Javadi Amoli. And at the end came to the conclusion that "Zanb" in the mentioned verse is used to mean the sin of the Messenger of God from the point of view of the polytheists, not in the sense of the Shari'ah sin that brings divine punishment, and the Prophet of Islam is free from every sin and disobedience.
 

کلیدواژه‌ها English

Sin
guilt
transgression
infallibility
Prophet of Islam
Fakhrazi
Allameh Javadi Amoli
  1. قرآن کریم.
  2. آلوسى، محمود بن عبدالله‏ (1415)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی‏، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏، بیروت‏. ‏
  3. ابن بابویه، محمد بن على‏، (1378)، عیون أخبار الرضا علیه السلام‏، نشر جهان‏، تهران.
  4. ـــــــــــــــــــــــ (1413)، من لا یحضره الفقیه‏، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم‏.
  5. ـــــــــــــــــــــــ (1403)‏، معانی الأخبار، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‏، قم‏.
  6. ـــــــــــــــــــــــ ‏(1385)، علل الشرائع‏، کتاب فروشى داورى‏، قم.
  7. ابن ‏طاووس، على بن موسى، سعد السعود، دار الذخائر، قم‏.
  8. ابن فارس، احمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، مکتب الاعلام الاسلامی، قم.
  9. ابوالفتوح رازى، حسین بن على‏ (1408)، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن‏، آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى‏، مشهد.
  10. اربلى، على بن عیسى (1381)‏، کشف الغمة فی معرفة الأئمة، بنی هاشم، تبریز.
  11. استرآبادى، على‏ (1409)، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، مؤسسة النشر الإسلامی‏، قم.
  12. العروسى الحویزى، عبد على بن جمعة (1415)، تفسیر نور الثقلین‏، اسماعیلیان‏، قم‏.
  13. انواری، جعفر (1399)، نور عصمت بر سیمای نبوت پاسخ به شبهات قرآنی عصمت، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم.
  14. بحرانى، سید هاشم بن سلیمان‏ (1374)، البرهان فی تفسیر القرآن‏، مؤسسه بعثه‏، قم‏.
  15. بیدختی گنابادی، سلطان محمد بن حیدر (1408)، بیان السعادة فی مقامات العبادة، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، بیروت.
  16. جوادی آملی، عبد الله (1385)، سیره رسول اکرم(ص) در قرآن جلد8، پنجم، نشر اسراء.
  17. ـــــــــــــــــــ (1387 الف)، تحریر عین نضاخ (تمهید القواعد)، نشر اسراء.
  18. ـــــــــــــــــــ (1387 ب)، سیره رسول اکرم(ص) در قرآن جلد 9، پنجم، نشر اسراء.
  19. ـــــــــــــــــــ (1387 ج)، نسیم اندیشه دفتر دوم، نشر اسراء.
  20. ـــــــــــــــــــ (1388 الف)، تسنیم، جلد 16، نشر اسراء.
  21. ـــــــــــــــــــ (1388 ب)، پیامبر رحمت، نشر اسراء.
  22. ـــــــــــــــــــ (1388 ج)، تجلی ولایت در آیه تطهیر، نشر اسراء.
  23. ـــــــــــــــــــ (1388 د)، شمیم ولایت، نشر اسراء.
  24. ـــــــــــــــــــ (1389)، تسنیم، جلد 20، نشر اسراء.
  25. ـــــــــــــــــــ (1395)، سایت مدرسه فقاهت، درس‌‌های تفسیر: 1 خرداد 1395 - 3 خرداد 1395.
  26. ـــــــــــــــــــ (1398)، تفسیر موضوعی قرآن کریم (وحی و نبوّت در قرآن)، نشر اسراء.
  27. ـــــــــــــــــــ (1401)، وحی و نبوّت، مرکز نشر اسراء.
  28. جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح‏، دار العلم للملایین‏، بیروت‏.

خصیبى، حسین بن حمدان (1419)، الهدایة الکبرى‏، ‏البلاغ‏، بیروت‏.

  1. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، اول، دار القلم، بیروت.
  2. رضا، محمد رشید (1414ق)، تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار، اول، دار المعرفة، لبنان- بیروت‏. ‏
  3. رضایی اصفهانی، محمد علی (1383)، ترجمه قرآن، موسسه تحقیقاتی فرهنگی دار الذکر، قم.
  4. زمخشرى، محمود بن عمر (1407)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل‏، دار الکتاب العربی‏، بیروت‏.
  5. سید مرتضی (1250)، تنزیه الأنبیاء، الشریف الرضی‏، قم‏.
  6. طبرسى، احمد بن على (1403)، الإحتجاج على أهل اللجاج، نشر مرتضى، مشهد. ‏
  7. طبرسی، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ناصر خسرو، تهران.
  8. طباطبایی، محمد حسین (1390)، المیزان فی تفسیر القرآن، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، بیروت، همان؛ ترجمه، فارسی؛ موسوی محمد باقر (1374)، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامى‏.
  9. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن‏، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت.
  10. فخر رازى، محمد بن عمر (1420)، التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏.
  11. ـــــــــــــــــــ (1409)، عصمة الأنبیاء، دار الکتب العلمیة، بیروت‏.
  12. قرشى، على‏اکبر (1371)، قاموس قرآن‏، ششم، دار الکتب الاسلامیه‏، تهران‏.
  13. قرطبى، محمد بن احمد(1364)، الجامع لأحکام القرآن‏، ناصر خسرو، تهران.
  14. قمى، على بن ابراهیم‏ (1404)، تفسیر القمی، دار الکتاب‏، قم‏.
  15. قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا (1368)، تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب‏، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى. اول، سازمان چاپ و انتشارات‏، تهران.
  16. کاشانى، فتح‏الله بن شکرالله‏ (13)، منهج الصادقین فی إلزام المخالفین‏، کتابفروشى اسلامیه‏، تهران. ‏
  17. مازندرانى، محمد صالح بن احمد (1382)، شرح الکافی- الأصول و الروضة، المکتبة الإسلامیة، تهران‏.
  18. ماوردى، على بن محمد(1412)، النکت و العیون تفسیر الماوردى‏، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏، بیروت‏.
  19. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏ (1403)، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار علیهم السلام (ط- بیروت)، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت‏.
  20. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏ (1404)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول‏، دار الکتب الإسلامیة، تهران‏.
  21. مصباح یزدی، محمد تقی (1402)، معارف قرآن (جلد 5-4) راه و راهنماشناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم.
  22. مقدسی، محمد بشیر (1397)، کاربردهای قرآنی واژه ذنب با تأکید بر آیه 2 سوره فتح، نشریه مطالعات قرآن پژوهی نور وحی، شماره 5، صفحات 5 تا 35.
  23. نحاس، احمد بن محمد (1421)، اعراب القرآن، دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏، بیروت.
  24. نیشابورى، محمود بن ابوالحسن‏(1415)، إیجاز البیان عن معانی القرآن‏، دار الغرب الإسلامی‏، بیروت.

 

علوم قرآن و تفسیر معارج
دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 6
دورۀ جدید
مهر 1403
صفحه 73-102