علوم قرآن و تفسیر معارج

علوم قرآن و تفسیر معارج

نقش جنسیت در عناصر درونی هویت‌ساز انسان از دیدگاه قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه قرآن و حدیث دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس
2 دانش پژوه سطح چهار تفسیر تطبیقی. موسسه آموزش علوم اسلامی کوثر.
چکیده
مراتب درونی وجودی انسان در دو ساحت بینش و گرایش، تشکیل دهنده هویت اوست. بخشی از آیات قرآن با نگاهی فارغ از هرگونه تفاوت نژاد، زبان، جنس و... به جایگاه انسان در نظام هستی پرداخته است. پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال است که از دیدگاه قرآن کریم جنسیت چه نقشی در عناصر درونی هویت‌ساز انسان دارد، تا با شناخت هویت جنسیتی، ابعاد وجودی، احکام و تکالیف فرد، او را از بی‌هویتی که از عوارض عدم شناخت کافی نسبت به این امر است باز دارد. بررسی توصیفی تحلیلی این مسئله نشان می‌دهد هرچند برنامه‌های دین برای ایفای نقش‌های اجتماعی در مسیر رسیدن به کمال انسانی، دارای تمایزات جنسیتی در دو صنف زن و مرد است، اما کرامت انسانی مطرح شده در قرآن در ابعاد درونی وجود زن و مرد در دو ساحت بینش و گرایش و بر اساس عناصر فطری و طبیعی انسان ظهور یافته و قابل تبیین است. ساحت بینشی زن و مرد به لحاظ عناصر و نوع ادراکشان ذومراتب بوده، معرفت‌های عقلی و قلبی در مرتبه فطرت این ساحت به دور از تفکیک جنسیتی است؛ در ساحت طبیعت، تمایزاتی طبیعی میان دو صنف به چشم می‌خورد؛ در ساحت گرایش نیز گرچه جنسیت در عنصر فطری دخالت ندارد، اما به عنوان هماهنگ کننده وسامانده قوای فطری در جهت تثبیت، تعدیل و تکمیل قوای طبیعی گرایشی، جنسیت و تفکیک میان زن و مرد در ساحت گرایش‎های طبیعی را به‌همراه دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The role of gender in the internal elements of human identity from the perspective of the Holy Quran

نویسندگان English

Khadigeh Ahmadibighash 1
Mahdia Zaker Esfahani 2
1 Assistant Professor of Quran and Hadith Department, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University. Tehran, Iran
2 Level 4 scholar of comparative interpretation. Kosar Institute of Islamic Sciences Education
چکیده English

The inner levels of human existence in two fields of vision and orientation constitute his identity. Some verses of the Qur'an deal with the place of man in the system of existence with a view free from any differences of race, language, gender, etc. The current research tries to answer the question of what role gender plays in the internal elements of human identity from the perspective of the Holy Quran. The descriptive and analytical investigation of this problem shows that although the religious programs to play social roles on the way to human perfection have gender distinctions in the two classes of men and women, but the human dignity raised in the Qur'an in the inner dimensions of the existence of men and women in two areas. insight and tendency, and it can be explained based on the innate and natural elements of man. The fields of vision of men and women are different in terms of their elements and types of perception, intellectual and heart knowledge are in the nature of this field, far from gender segregation; And in the field of nature, there are natural differences between the two classes. However, the field of tendencies, although it operates in the natural element without the involvement of gender, but due to the role of coordination and organization of natural forces in order to stabilize, adjust and complete the natural forces of tendencies, it includes gender and separation between men and women in the field of natural tendencies.

کلیدواژه‌ها English

Gender
internal identity
identity maker'؛ s vision
identity maker'؛ s tendency
  1. قرآن کریم.
  2. نهج البلاغه، گردآورنده محمدبن‌حسین شریف الرضی، ترجمه محمد دشتی، قم، موسسه فرهنگی امیرالمومنین (ع).
  3. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (1323ش)، شرح الفخر علی الاشارات، قم، مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی.
  4. جعفری، محمدتقی (1359ش) ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  5. جوادی آملی، عبدالله (1376ش)، رحیق مختوم، و محمدرضا پارسانیا، قم، اسراء.
  6. ــــــــــــــــــ (1386ش)، سرچشمه اندیشه، و عباس رحیمیان محقق، قم، اسراء.
  7. ــــــــــــــــــ (1388)، حق و تکلیف، و مصطفی خلیلی، قم، اسراء.
  8. ــــــــــــــــــ (1391ش)، تفسیر تسنیم، قم، اسراء.
  9. ــــــــــــــــــ (1393ش)، تفسیر موضوعی قرآن کریم، قم، اسراء.
  10. ـــــــــــــــــ (1398ش)، تفسیر انسان به انسان، و محمدحسین الهی‌زاده، قم، اسراء.
  11. حسن‌زاده آملی، حسن (1382ش)، معرفت نفس (دفتر دوم)، تهران، انتشارات کتیبه.
  12. حسینی طهرانی، هاشم (1365ش)، توضیح المراد، تهران، انتشارات مفید.
  13. دیجوری، مریم (1389ش)، نقش حرکت جوهری در شکلگیری هویت انسان، تهران، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
  14. رضوانی، علی‌اصغر (1390ش)، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، قم، انتشارات مسجد جمکران.
  15. سبزواری، ملاهادی (1365ش)، شرح المنظومه، تصحیح وتعلیق: حسن حسن‌زاده‌آملی، تهران، نشر ناب.
  16. شفیعی، عباس (1385ش)، رفتار سازمانی با رویکرد اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  17. شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1990م)، الحکمه المتعالی فی الاسفار العقلیه الاربعه، بیروت، دارالاحیا التراث العربی.
  18. طوسی، نصیرالدین (1359ش)، تلخیص المحصل، تهران، نورانی.
  19. فتال نیشابورى، محمدبن‌احمد (1375ش)، روضة الواعظین وبصیرة المتعظین، قم، نشر رضى.‏
  20. فقیهی، سید احمد (1394ش)، روش‌های تربیت اخلاقی در المیزان، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  21. قائمی مقدم، محمدرضا (1391ش)، روش‌های تربیتی در قرآن، تهران، سازمان سمت.
  22. کلینی، محمد بن یعقوب (1407ق)، الکافی، تهران، دارالکتب الإسلامیة.
  23. گیدنز، آنتونی (۱۳۷۸ش)، جامعه‌شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نشر نی.
  24. مصباح یزدی، محمدتقی (1378ش)، معارف قرآن (انسان شناسی)، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
  25. مصباح‌یزدی، محمدتقی (1394ش)، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، قم، موسسه فرهنگی برهان.
  26. مطهری، مرتضی (1390ش)، یادداشتهاى استاد مطهرى، قم، صدار.
  27. میرشکاری، جواد (1396)، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران، انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  28. نجفی، موسی (۱۳۹۲)، هویت‌شناسی، تهران، آرما.