پژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5220260220Analyzing Religious Education Strategies for Students through the Lens of Tafsir Tasnim by Allamah Javadi Amoliواکاوی راهبردهای تربیت دینی دانشآموزان در پرتو تفسیر تسنیم علامه جوادی آملی545241876FAمهدیمحمودیدانشیار دانشگاه پیام نورتهران، ایران.محمدرضاسرمدیاستاد دانشگاه پیام نور تهران، ایران.پروانهمهرجواستادیار دانشگاه پیام نور تهران، ایران.0000-0002-3726-9287پیمانصدفی همدانیدانشجوی رشته فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه پیام نور تهران، ایران.0009-0001-1150-8948Journal Article20251215This research, adopting a documentary analysis approach and relying exclusively on the Tasnim commentary of Allameh Javadi Amoli, explores the solutions for religious education to face the emotional, behavioral, and social challenges of students. In this regard, by analyzing the qualitative content of the Tasnim commentary, the theoretical foundations of a preventive model were extracted. The findings show that the centrality of fundamental concepts such as "purification" and "discipline" in this commentary provides a fulcrum for changing the paradigm from a reactive system to an active and preventive system. The proposed model emphasizes strengthening the three pillars of the relationship with God (as a source of meaning), the relationship with oneself (based on self-dignity), and the relationship with others (in the light of kindness and justice). This research ultimately explains a number of operational strategies that institutionalize the cultivation of virtues such as patience, rationality, and kindness in the context of school curricula and culture in order to cultivate balanced and responsible students. **In the perspective of this model, the school becomes a living and inspiring environment in which the prevention of harm occurs not as an additional task, but as the natural essence of the educational process.این پژوهش با اتخاذ رویکرد تحلیل اسنادی و با تکیهای انحصاری بر تفسیر تسنیم علامه جوادی آملی، به واکاوی راهکارهای تربیت دینی برای مواجهه با چالشهای عاطفی، رفتاری و اجتماعی دانشآموزان میپردازد. در این راستا، با تحلیل محتوای کیفی تفسیر تسنیم، مبانی نظری الگویی پیشگیرانه استخراج گردید. یافتهها نشان میدهد که محوریت مفاهیم بنیادینی مانند «تزکیه» و «تأدیب» در این تفسیر، نقطه اتکایی برای تغییر پارادایم از نظام واکنشی به نظام فعال و پیشگیرانه فراهم میکند. الگوی پیشنهادی بر تقویت سهگانه رابطه با خدا (بهعنوان منبع معنابخشی)، رابطه با خود (بر اساس کرامت نفس) و رابطه با دیگران (در پرتو احسان و عدالت) تأکید دارد. این پژوهش در نهایت به تبیین شماری از راهبردهای عملیاتی میپردازد که تزکیه فضیلتهایی چون صبر، عقلانیت و مهربانی را در متن برنامههای درسی و فرهنگی مدرسه نهادینه میسازد تا دانشآموزانی متعادل و مسئولیتپذیر پرورش یابند. در چشمانداز این الگو، مدرسه به محیطی زنده و الهامبخش تبدیل میشود که پیشگیری از آسیبها نه به عنوان وظیفهای مضاف، بلکه به عنوان جوهره طبیعی فرآیند تربیت در آن جریان مییابدhttps://maarij.isramags.ir/article_241876_b7c7d8f4066cfe34b65a41bb1919f392.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5220260220"Predestination and Free Will in the Encyclopaedia of the Qurʾān: A Critical Reassessment from the Perspective of Ayatollah Javadi Amoliجبر و اختیار در دایرهالمعارف قرآن لایدن: نقد و بازخوانی از منظر آیتالله جوادی آملی5580241877FAمحمد تقیاسماعیل پوراستادیار علوم قرآن وحدیث وعضو هیئت علمی دانشگاه بابلسر، ایران.0000-0003-4110-7798سید معصومحسینیاستادیا ر دانشگاه علوم ومعارف قران کریم وعضو هیئت علمی دانشکده علوم قرانی آمل،ایران.0000-0002-2277-0415زهراخدادادیطلبه سطح چهار مرکز تخصصی رکن الهدی کرمان.0009-0009-2253-4621Journal Article20250905This study adopts a theoretical-analytical approach to conduct a comparative examination of the issue of determinism and free will in two distinct sources: first, the article “Human Act under God’s Control or Free?” in the Encyclopaedia of the Qurʾān (Leiden), which presents a historical-descriptive overview of various Islamic perspectives on the subject; and second, the exegetical-philosophical framework of Ayatollah Abdullah Jawadi Amoli, who, drawing on the principles of ḥikmat-i mutaʿāliya (Transcendent Philosophy), offers a rational-revelatory interpretation of the relationship between divine power and human freedom. The central concern of the study is to elucidate the epistemological and methodological differences between these two readings of human volition. The theory of amr bayn al-amrayn (a matter between two extremes) is selected as the focal point of analysis—a theory that holds a central position in Shiʿi philosophical and exegetical traditions, particularly in Jawadi Amoli’s works. The research methodology is based on conceptual analysis and philosophical interpretation of primary sources using a library-based approach. The findings indicate that Jawadi Amoli’s perspective, while affirming divine omnipotence, emphasizes human will, responsibility, and moral agency. Based on these findings, it may be asserted that his exegetical-philosophical system holds significant potential for contributing to contemporary discourses in the philosophy of religion, especially in ethics and Qur’anic theologyاین پژوهش با رویکردی نظری ـ تحلیلی به مطالعه تطبیقی مسئله جبر و اختیار در دو منبع میپردازد: نخست، مقاله «فعل بشری تحت مهار خدا یا آزادانه» اثر فرالوف در دایرهالمعارف قرآن لایدن که با رویکردی تاریخی ـ توصیفی، تبیینی از دیدگاههای متکثر اسلامی درباره جبر و اختیار ارائه میدهد؛ و دوم، منظومه تفسیری ـ فلسفی آیتالله عبدالله جوادی آملی که بر مبنای حکمت متعالیه، نسبت قدرت الهی و اختیار انسانی را از منظر عقل و وحی بازشناسی میکند. مسئله محوری پژوهش، واکاوی تمایزات معرفتشناختی و روششناختی دو برداشت یادشده از مفهوم اختیار انسانی است. نظریه «امر بین الامرین» که در سنت فلسفی و تفسیری شیعه و بهویژه در آثار جوادی آملی جایگاه محوری دارد، به عنوان چارچوب اصلی تحلیل انتخاب شده است. روش تحقیق، مبتنی بر تحلیل مفهومی و تفسیر فلسفی منابع، با اتکاء بر مطالعات کتابخانهای و بررسی متون اصلی است. یافتهها حاکی از آن است که تفسیر جوادی آملی، با تأکید بر اراده آزاد، مسئولیت و فاعلیت اخلاقی انسان، از انسجام درونی و ظرفیت عقلانی ـ نقلی برتری برخوردار است. بر این اساس، منظومه تفسیری ـ فلسفی ایشان، توانایی چشمگیری برای ایفای نقش سازنده در گفتوگوهای معاصر فلسفه دین، به ویژه در حوزه الهیات و مسئله جبر و اختیار، داراست.https://maarij.isramags.ir/article_241877_d1686e6a2e5b41dcd43911a6a3aa3243.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5220260220Analysis of Hope-Infusing Methods and Practical Solutions in the Holy Quran Focusing on the Great Taqsir Tasnimتحلیل شیوههای امیدافزایی و راهکارهای عملی در قرآن کریم با محوریت تقسیر کبیر تسنیم81102241874FAهادییساقیدانش آموخته سطح چهار حوزه علمیه قم؛ دانشجوی دکتری فلسفه موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران0009-0001-1608-3563سید مهدیخلیلیدانش پژوه سطح سه مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی اسرا.Journal Article20260221Hope, as the driving force of life and an essential element for human persistence and effort, in the contemporary era, which is accompanied by the spread of despair and anxiety, requires a root analysis in religious sources. This research aims to systematically explain the hope-infusing methods in the Holy Quran and provide practical solutions from it, using a descriptive-analytical method and relying on reliable interpretative and hadith sources. To achieve this goal, the key hopeful verses of the Quran were studied through content analysis, examination of the status of revelation, and related interpretative narrations. The findings of the study show that the Holy Quran, by presenting an educational system of hope, does not merely express generalities, but rather, by relying on central concepts such as divine infinite mercy, the certainty of opening after hardship, active trust, the afterlife perspective, divine guarantee for those who trust, the prohibition of despair, and the emphasis on the superior identity of the believer, provides a practical model for dealing with despair at the individual and social levels. Finally, these concepts were transformed into practical packages and practical solutions, and a six-dimensional operational model of Quranic hope was extracted, including the visionary, relational, verbal, behavioral, visual, and social dimensions. This model can be the basis for planning to strengthen resilience and spiritual vitality in Islamic society.امید به عنوان نیروی محرکه حیات و عنصری ضروری برای پایداری و تلاش انسان، در دوران معاصر که با گسترش ناامیدی و اضطراب همراه است، نیازمند واکاوی ریشهای در منابع دینی است. این پژوهش با هدف تبیین نظاممند شیوههای امیدافزایی در قرآن کریم و ارائه راهکارهای عملی از آن، با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا بر منابع تفسیری و حدیثی معتبر انجام شده است. برای دستیابی به این هدف، آیات کلیدی امیدبخش قرآن با تحلیل محتوایی، بررسی شأن نزول و روایات تفسیری مرتبط، مورد مطالعه قرار گرفت. یافتههای تحقیق نشان میدهد که قرآن کریم با ارائه یک نظام تربیتی امید، صرفاً به بیان کلیات بسنده نکرده، بلکه با تکیه بر مفاهیم محوری چون رحمت بیکران الهی، حتمیت گشایش پس از سختی، توکل فعال، چشمانداز اخروی، ضمانت الهی برای متوکلان، تحریم ناامیدی و تأکید بر هویت برتر مؤمن، الگویی کاربردی برای مقابله با یأس در سطح فردی و اجتماعی ارائه میدهد. در نهایت، این مفاهیم به بستههای عملی و راهکارهای کاربردی تبدیل و مدل عملیاتی ششبعدی امید قرآنی شامل ابعاد بینشی، رابطهای، گفتاری، رفتاری، تصویری و اجتماعی استخراج گردید. این الگو میتواند مبنای برنامهریزی برای تقویت تابآوری و نشاط معنوی در جامعه اسلامی قرار گیرد.https://maarij.isramags.ir/article_241874_75f90beb58f69f6e01b04d78d9919b94.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5220260220Fāṭir in the Revelation Discourse: A Study of the Semantic Evolution of the Word Fāṭir in the Axis of Companionship Relations in the Holy Quranفاطر در گفتمان وحیانی: بررسی تطور معنایی واژه فاطر در محور روابط همنشینی در قرآن کریم103128241880FAمحمدتقیمیرزاجانی گیلاوندانیدانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، الهیات و معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایرانسیده فاطمهحسینی میرصفیدانشیار گروه فلسفه، الهیات و معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0000-0003-4297-9395سیدتقیکبیریاستادیار گروه فلسفه، الهیات و معارف اسلامی، واحد یادگار امام خمینی(ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.Journal Article20251008Topic: The term Fāṭir, one of the Names of God (Asmā’ al-Ḥusnā) in the Qur’an, has historically been interpreted mainly as “Creator” or “Originator.” However, an examination of Qur’anic collocational structures reveals that this term carries a broader semantic range than khāliq (خالق) or jā‘il (جاعل), and involves interpretive and semantic ambiguities. Objective: To clarify the fundamental meaning of Fāṭir, distinguish it from semantically related terms such as khāliq and jā‘il, and examine the role of collocational relations in its semantic network, with emphasis on semantic development in Qur’anic verses and their theological and ethical implications. Method: A descriptive-analytical approach within the framework of collocational semantics; collection of lexical and exegetical meanings from authoritative sources (e.g., Ibn Fāris, Rāghib al-Isfahānī, Ṭabarī, and Jawādī Āmolī), and analysis of six Qur’anic verses containing Fāṭir (Fāṭir/1, Yūsuf/101, An‘ām/14, Zumar/46, Shūrā/11, Ibrāhīm/10) according to the chronological order of revelation. Findings: Fāṭir denotes creation ex nihilo, the splitting of nonexistence, and wise initiation; in collocations with ḥamd, jā‘il, khāliq, rabb, walī, razāq, ‘ālim, and ḥakīm, it maps stages of creation from inception to completion. The generally Meccan order of revelation indicates a context of disputation with polytheists. Conclusions: Fāṭir represents a stage prior to khāliq (composition and ordination) and jā‘il (subsequent transformations), forming a basis for the understanding of God’s Lordship (rubūbiyyah), guardianship (wilāyah), and innate monotheism (fiṭrah). This understanding guides the recognition of human position in the cosmos and fosters an ethically responsible approach, opening new horizons in Qur’anic semantics.موضوع: واژه «فاطر» به عنوان یکی از اسماء الحسنی خداوند در قرآن کریم، در طول تاریخ تفسیر عمدتاً به معنای «خالق» یا «آفریننده» تفسیر شده است؛ با این حال، بررسی ساختارهای همنشینی قرآنی نشان میدهد که این واژه بار معنایی گستردهتری نسبت به «خلق» و «جعل» دارد و ابهامات تفسیری و معناشناختی در آن وجود دارد. هدف: تبیین معنای بنیادین «فاطر»، تمایز آن با واژگان همحوزه مانند «خالق» و «جاعل»، و بررسی نقش روابط همنشینی در شبکه معنایی آن، با تأکید بر تطور معنایی در آیات قرآنی و پیامدهای الهیاتی و اخلاقی. روش: رویکرد توصیفی-تحلیلی با چارچوب معناشناسی همنشینی؛ گردآوری معانی لغوی و تفسیری از منابع معتبر (مانند ابن فارس، راغب اصفهانی، طبری و جوادی آملی)، و تحلیل شش آیه قرآنی حاوی «فاطر» (فاطر/۱، یوسف/۱۰۱، انعام/۱۴، زمر/۴۶، شوری/۱۱، ابراهیم/۱۰) بر اساس ترتیب نزول. یافتهها: «فاطر» دلالت بر ابداع از عدم، شکافتن نیستی و آغازگری حکیمانه دارد؛ در همنشینیها با «حمد»، «جاعل»، «خالق»، «ربّ»، «ولیّ»، «رزاق»، «عالم» و «حکم»، مراتب خلقت از ابتداء تا تکمیل را ترسیم میکند؛ ترتیب نزول آیات عمدتاً مکی، بر زمینه احتجاج با مشرکان دلالت دارد. نتایج: «فاطر» مرتبهای پیشینتر از «خالق» (ترکیب و تقدیر) و «جاعل» (تحولات بعدی) را بیان میکند و مبنای توحید ربوبیت، ولایت و فطرت توحیدی است؛ این فهم، به بازشناسی جایگاه انسان در نظام هستی و رویکرد اخلاقی مسئولانه سوق میدهد و افقهای نوینی در معناشناسی قرآنی میگشاید.https://maarij.isramags.ir/article_241880_4c20e169842695f74686aaf2ecaef843.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5220260220The Inherent Dignity of Human Beings and Its Fundamental Components in the Qur’an: A Comparative Study of the Views of Allameh Tabataba’i and Ayatollah Javadi Amoliکرامت ذاتی انسان و مؤلفههای اساسی آن در قرآن ؛ بررسی تطبیقی دیدگاه علامه طباطبایی و آیتالله جوادی آملی129160241878FAحمیدآریاندانشیار گروه تفسیر و علوم قرآن، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران.0000-0001-6102-3650سید مجتبیفقیهی آفارانیدانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم ، ایران.0000-0002-5131-6924Journal Article20251105This article aims to explain the components of the inherent human dignity (Karāmat Dhātiyya) in the Holy Quran, from the perspective of Allameh Tabatabai and Ayatollah Javadi Amoli. The research methodology is descriptive, analytical, and comparative, based on the interpretive and written works of these two scholars. The objective is to identify the points of agreement, divergence, and distinction between the two commentators regarding the source, meaning, and components of this dignity, and to evaluate their interpretive views. The findings indicate that both commentators consider inherent dignity a universal divine gift for all mankind, encompassing both believers and disbelievers. The main point of divergence lies in determining the components. Allameh Tabatabai, based on the apparent meaning of the verses, considers inherent dignity as the totality of man's potential and actual created possessions (Takwīnī), both physical and spiritual. In contrast, Ayatollah Javadi Amoli posits that man's Divine Spirit (Rūḥ al-Ilāhī) is the exclusive source of dignity, viewing the body merely as a vessel for its manifestation. He maintains that inherent dignity is a multi-level reality (Dhū Marātib), whose manifestations include both physical and spiritual dimensions. The view of Allameh Tabatabai, emphasizing the involvement of physical components, is more consistent with the apparent meaning of the verses, while Ayatollah Javadi Amoli's view demonstrates greater analytical depth on the subject.این مقاله به تبیین مؤلفههای کرامت ذاتی انسان در قرآن، از دیدگاه علامه طباطبایی و آیتالله جوادی آملی میپردازد. روش تحقیق، توصیفی - تحلیلی - تطبیقی مبتنی بر آثار تفسیری و مکتوب این دو اندیشمند است. هدف تحقیق، شناسایی نقاط اشتراک، افتراق و تمایز دیدگاه دو مفسر یادشده در تعیین منشأ، معنی و مؤلفههای این کرامت و ارزیابی نظر تفسیری آنها است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که هر دو مفسر، کرامت ذاتی را موهبتی الهی و همگانی برای نوع بشر اعم از مؤمن و کافر میدانند. نقطه افتراق اصلی آنها در تعیین مؤلفههاست؛ علامه طباطبایی با استناد به ظواهر آیات، کرامت ذاتی را مجموعه داشتههای بالقوه و بالفعل تکوینی جسمانی و روحانی انسان میداند. در مقابل، آیتالله جوادی آملی روح الهی بشر را منشأ انحصاری کرامت دانسته و جسم او را صرفاً ظرف تجلی آن میشمارد و قائل است که کرامت ذاتی حقیقتی ذومراتب است و مظاهر و تجلیات آن، شامل ابعاد جسمانی و روحانی است. دیدگاه علامه در تأکید بر دخیل بودن مؤلفههای جسمانی در کرامت ذاتی انسان با ظواهر آیات سازگارتر است و دیدگاه آیتالله جوادی آملی عمق تحلیلی بیشتری را در این موضوع به نمایش میگذارد.https://maarij.isramags.ir/article_241878_6115c21d09f1be64ff54532ef70723aa.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5220260220صنعت التفات و نقش آن در مانایی متن و معارف قرآن کریمصنعت التفات و نقش آن در مانایی متن و معارف قرآن کریم161180241879FAمحمدحسناحمدیدانشیار الهیات دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم. ایران.Journal Article20250903شناخت زبان یک متن، ارتباط مستقیمی با مدیریت انتظارات خوانشگر از متن دارد. التفات(در معنایی عام تر از یک صنعت ادبی)، را می توان ابرشاخصه سبک شناختی قرآن کریم خواند. شاخصه التفات در مقاله پیش رو در سه حوزه مصداقی، معنایی و ساختاری رصد شده است. در حوزه نظارت به مصادیق، عملا متن قرآن کریم بین مصداق و معانی کلی، در نوسان و التفات است. حرکت بین معانی مجازی و حقیقی نیز نمونه بارزی از انعکاس التفات در حوزه معنایی است. بارزترین نمود انعکاس التفات، التفات ساختاری است. نه کلیت معنا باید به دلیل مصداق نادیده گرفته شود و نه مصداق در سایه کلیت. شاخصه التفات ساختاری، متن قرآن کریم را از ماهیت یک متن مکتوب صِرف، متمایز می کند و لزوم تشخیص مواضع تاکید کلام را دوچندان می کند. در مجموع این مقاله به این نتیجه می رسد که صنعت التفات -با تمام تنوعی که گفته شد- نقش مهمی در مانایی متن و معارف قرآن کریم ایفا می کند.شناخت زبان یک متن، ارتباط مستقیمی با مدیریت انتظارات خوانشگر از متن دارد. التفات(در معنایی عام تر از یک صنعت ادبی)، را می توان ابرشاخصه سبک شناختی قرآن کریم خواند. شاخصه التفات در مقاله پیش رو در سه حوزه مصداقی، معنایی و ساختاری رصد شده است. در حوزه نظارت به مصادیق، عملا متن قرآن کریم بین مصداق و معانی کلی، در نوسان و التفات است. حرکت بین معانی مجازی و حقیقی نیز نمونه بارزی از انعکاس التفات در حوزه معنایی است. بارزترین نمود انعکاس التفات، التفات ساختاری است. نه کلیت معنا باید به دلیل مصداق نادیده گرفته شود و نه مصداق در سایه کلیت. شاخصه التفات ساختاری، متن قرآن کریم را از ماهیت یک متن مکتوب صِرف، متمایز می کند و لزوم تشخیص مواضع تاکید کلام را دوچندان می کند. در مجموع این مقاله به این نتیجه می رسد که صنعت التفات -با تمام تنوعی که گفته شد- نقش مهمی در مانایی متن و معارف قرآن کریم ایفا می کند.https://maarij.isramags.ir/article_241879_29adf02b4fa779d6528e3a2d8089f1eb.pdf