پژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5120250823Analysis of the concept and examples of practical revelation from the perspective of Ayatollah Javadi Amoli in Tasnim commentaryتحلیل مفهوم و مصداق وحی عملی از منظرآیت الله جوادی آملی در تفسیر تسنیم522229494FAحسینمقدساستادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم ومعارف قران کریم.جوادکارخانهاستادیار وعضو هیأت علمی دانشگاه علوم ومعارف قران کریم.Journal Article20250528Undoubtedly, one of the important issues in the field of Quranic sciences, and which many commentators have discussed, is the issue of divine revelation. In the Quran, the word revelation is sometimes given by God and sometimes by Satan to his friends. Therefore, understanding the true meaning of revelation can play a significant role in this matter.Referring to the works of Hazrat Allamah Javadi Amoli, especially in the interpretation of Qayim Tasnim, it can be acknowledged that revelation takes two forms. The findings of the research in the works of this master showed that revelation was sometimes legislative, scientific, and ruling, specific to the prophets and divine messengers, and sometimes it took the form of creation, practical, and actual, which included not only the divine messengers but also other humans and even some insects such as bees.Therefore, this research has attempted to provide an analytical definition of practical revelation, as well as some of its instances, such as practical revelation to some divine prophets and some beings, and also a reference to the application of revelation to Satan, from the perspective of Professor Javadi Amoli.بی تردید یکی از مباحث مهمی که در حوزه علوم قرآنی وجود دارد و مفسران متعددی در مورد آن سخن گفتند مسئله وحی الهی است. در قرآن واژۀ وحی گاهی از سوی خدا و زمانی هم از سوی شیطان به اولیای خویش صورت میگیرد.از این رو فهم حقیقت معنای وحی میتواند نقش به سزایی در این مهم باشد. با مراجعه به آثار حضرت علامه جوادی آملی به خصوص در تفسیر قیم تسنیم میتوان اذعان نمود که وحی در دو قالب شکل میگیرد. از یافته های تحقیق در آثار این استاد این گونه بر آمد که وحی گاهی تشریعی، علمی و حکمی مخصوص انبیاء و رسولان الهی بوده و زمانی هم به صورت تکوینی، عملی و فعلی صورت پیدا میکرده که نه فقط مخصوص رسولان الهی بلکه شامل سائرانسانها و بلکه برخی حشرات مانند زنبور نیز میشود. لذا این پژوهش تلاش نموده به روش تحلیلی ضمن تعریفی مفهومی از وحی عملی به برخی از مصادیق آن، همچون وحی عملی به برخی انبیاء الهی و برخی موجودات و همچنین اشاره ای به کاربرد وحی در مورد شیطان، از منظر حضرت استاد جوادی آملی بپردازد.https://maarij.isramags.ir/article_229494_5efc755fe14d2932b6ca7b6f15008c80.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5120250823A Comparative Study of Scientific Miracles from the Perspective of Allamah Javadi and Sayyid Qutbبررسی تطبیقی اعجاز علمی از دیدگاه علامه جوادی آملی و سید قطب2348229495FAعلیخلیل پوردانش آموخته سطح چهار رشته تفسیر و علوم قرآن، موسسه آموزش عالی اسراء، قم. ایران.سعیدفرید شیخ احمددانش آموخته سطح سه رشته تفسیر و علوم قرآن، موسسه آموزش عالی اسرا، قم. ایران.Journal Article20250306The issue of the scientific miracle of the Quran is one of the prominent topics in Islamic interpretation and thought, in which he has addressed the relationship between the Holy Quran and empirical sciences. Allamah Javadi Amoli, with a comprehensive approach, considers the Quran as a source for all sciences and guidance for humanity, which is also consistent with empirical sciences. He believes that human sciences should be analyzed and supplemented within the framework of Islamic teachings. In contrast, Seyyed Qutb emphasized the independence of the Quran from empirical sciences and believes that the main purpose of the Quran is the spiritual and moral guidance of humans, not the provision of scientific explanations. He considered the comparison of Quranic verses with scientific theories to be a methodological error that could lead to distortion of the meanings of the verses. This research, by analyzing and comparing these two perspectives, has examined the different dimensions of the scientific miracle of the Quran and explained its impact on contemporary Islamic thought.مسئله اعجاز علمی قرآن یکی از مباحث برجسته در تفسیر و اندیشه اسلامی است که در آن به رابطه میان قرآن کریم و علوم تجربی پرداخته است علامه جوادی آملی با رویکردی جامعنگر، قرآن را منبعی برای تمام علوم و هدایت بشر دانسته که درعینحال با علوم تجربی همخوانی دارد. وی معتقد است که علوم بشری باید در چارچوب معارف اسلامی تحلیل و تکمیل شوند. در مقابل، سید قطب بر استقلال قرآن از علوم تجربی تأکید داشته و معتقد است که هدف اصلی قرآن، هدایت معنوی و اخلاقی انسانها است، نه ارائه توضیحات علمی. او تطبیق آیات قرآن با نظریات علمی را اشتباهی روششناختی قلمداد کرده که میتواند به تحریف معانی آیات منجر شود. این پژوهش، با تحلیل و مقایسه این دو دیدگاه، به بررسی ابعاد مختلف اعجاز علمی قرآن پرداخته و تأثیر آن بر اندیشههای اسلامی معاصر را تبیین کرده است.https://maarij.isramags.ir/article_229495_b7a3a8c910416bd92dd2e6d326c0c0e8.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5120250823Analysis of the characteristics of the model of the faithful of the Pharaoh's family in the interpretative perspective of Ayatollah Javadi Amoliتحلیل ویژگیهای الگویی مومن آل فرعون در نظرگاه تفسیری آیت الله جوادی آملی4978229214FAمحمدرضازارع خورمیزیاستادیار دانشکده علوم اسلامی دانشگاه بین المللی اهل بیت علیهم السلام. تهران. ایران.0000-0001-5292-9039اسداللهمصطفویاستادیار دانشکده علوم اسلامی دانشگاه بین المللی اهل بیت علیهم السلام.Journal Article20250506The believer of the Pharaoh's family is one of the prominent Quranic figures who, with his unique characteristics, provides an enduring model for faith, commitment, piety, and courage in the face of oppression. This research aims to analyze his personality, behavior, and position, and to explain his moral, social, and spiritual characteristics. The main issue of the research is what are the characteristics of the model believer of the Pharaoh's family, who, in the heart of Pharaoh's tyrannical government, was able to play a decisive role in calling to truth and confronting falsehood? The research method in this descriptive-analytical article is based on examining the verses of the Quran and a comparative study of historical and interpretive sources. The findings of the research show that the believer of the Pharaoh's family, while utilizing conscious taqiyyah and hidden faith, courageously and wisely endeavored to guide society while remaining within the pharaonic power structure. His courage in expressing the truth along with logical reasoning and compassion for the fate of society makes him an inspiring model of the interaction between faith, rationality, and social responsibility. The results of the research prove that the life and behavior of the believer of the Pharaoh's family are based on concepts such as resistance to tyranny, intelligent use of social position, and utilization of the power of speech and argument for positive changes. In addition to inspiring messages in his historical context, this Quranic role model also contains key points for contemporary societies, and his social behavior shows how an individual relying on faith and insight can have a deep and lasting impact on society even in the most difficult circumstances.مؤمن آل فرعون یکی از شخصیتهای برجسته قرآنی است که با ویژگیهای منحصربهفرد خود، الگویی ماندگار برای ایمان، تعهد و تقیه همراه با شجاعت در برابر ظلم را ارائه میدهد. این پژوهش با هدف تحلیل شخصیت، رفتار، و جایگاه وی، به تبیین ویژگیهای اخلاقی، اجتماعی و معنوی او میپردازد. مساله اصلی پژوهش این است که ویژگی های الگویی مؤمن آل فرعون، که در دل حکومت استبدادی فرعون، توانست نقشی تعیینکننده در دعوت به حق و مقابله با باطل ایفا کند، کدامند ؟روش پژوهش در این نوشتار، توصیفی ـ تحلیلی بر مبنای بررسی آیات قرآن و مطالعه تطبیقی منابع تاریخی و تفسیری است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که مؤمن آل فرعون با بهرهگیری از تقیه آگاهانه و ایمان پنهان، در عین قرار داشتن در ساختار قدرت فرعونی، شجاعانه و حکیمانه به هدایت جامعه اهتمام ورزید شجاعت وی در بیان حقیقت همراه با استدلال منطقی و دلسوزی برای سرنوشت جامعه، از او الگویی الهامبخش از تعامل میان ایمان، عقلانیت، و مسئولیت اجتماعی ارائه میدهد.نتایج تحقیق ثابت میکند زندگی و رفتار مؤمن آل فرعون بر مفاهیمی همچون ایستادگی در برابر استبداد، استفاده هوشمندانه از جایگاه اجتماعی، و بهرهگیری از قدرت کلام و استدلال برای تغییرات مثبت استوار بوده و این شخصیت الگویی قرآنی علاوه بر پیامهای الهامبخش در بستر تاریخی خود، برای جوامع معاصر نیز حاوی نکاتی کلیدی است و رفتار اجتماعی او نشان میدهد چگونه یک فرد با اتکا به ایمان و بصیرت میتواند حتی در سختترین شرایط، تأثیری عمیق و پایدار بر جامعه بگذارد.https://maarij.isramags.ir/article_229214_1e3b6e6a562aa2ca643e526b5dcc4233.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5120250823The challenge of attachment to the world and the Quranic education strategy with an emphasis on the concept of "Madd al-Ayn" and "Rizq al-Rabbani"چالش دلبستگی به دنیا و راهکار تربیت قرآنی با تأکید بر مفهوم «مدّ العینین» و «رزق ربّانی»79100229213FAرضاملازاده یامچیپژوهشگر پسا دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه فردوسی مشهد(پژوهشگر بنیاد پژوهشهای آستان قدس رضوی)میثمشعیبدکترای فقه، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0003-2904-9601Journal Article20250530Excessive attachment to the world is a deep-rooted challenge in human experience, which the Holy Quran calls “the flower of worldly life.” If it is taken to excess, this attachment leads to neglect, preoccupation, deviation from the truth, and falling into the trap of worldly temptations, with consequences such as regret, anxiety, and mental turmoil. With the aim of presenting a Quranic educational model for dealing with this dilemma, this study focuses on two central concepts of “Madd al-Ainin” and “Divine provision.” “Madd al-Ainin,” meaning avoiding looking with desire at what others have, has a preventive role. By controlling the gaze, this Quranic prohibition prevents material attractions and longing from entering the heart and prevents the individual from being influenced by luxuries. In contrast, “Divine provision,” including the reward of the hereafter, guidance, faith, and contentment with lawful sustenance, has a constructive and complementary role. This sustenance, which is “better and more lasting” than worldly possessions, saturates the heart with lasting values.<br /><br />The synergy of these two concepts provides a comprehensive and coherent model with preventive and creative aspects. “Madd al-Ainin” blocks the way of worldly temptations and attractions, while “Razq rabbani” strengthens the heart with internal strength, making it resistant to material fluctuations and leading to divine tranquility. This model helps to achieve peace of mind, true asceticism, and a balanced life, and by targeting the roots of attachment to the world, it helps to educate the whole person.دلبستگی مفرط به دنیا، چالشی ریشهدار در تجربه انسانی است که قرآن کریم آن را «زهرة الحیاة الدنیا» میخواند. این ویژگی در صورت افراط، به غفلت، اشتغال ذهنی، انحراف از حق و سقوط در دام فتنههای دنیوی منجر میشود، با پیامدهایی چون حسرت، اضطراب و آشفتگی خاطر. این پژوهش، با هدف ارائه الگوی تربیتی قرآنی برای مواجهه با این معضل، بر دو مفهوم محوری «مدّ العینین» و «رزق ربّانی» تمرکز دارد.
«مدّ العینین»، به معنای پرهیز از نگاه با رغبت به آنچه دیگران دارند، نقش پیشگیرانه دارد. این نهی قرآنی با کنترل نگاه، از ورود جاذبههای مادی و حسرت به قلب جلوگیری کرده و فرد را از تأثیرپذیری تجملات بازمیدارد. در مقابل، «رزق ربّانی» شامل ثواب اخروی، هدایت، ایمان و قناعت به رزق حلال، نقش ایجادی و مکمل دارد. این رزق، که بهتر و پایدارتر از متاع دنیوی است، قلب را با ارزشهای پایدار سیراب میکند.
همافزایی این دو مفهوم، الگویی جامع و منسجم با جنبههای پیشگیرانه و ایجادی ارائه میدهد. «مدّ العینین» سد راه وسوسهها و جاذبههای دنیوی میشود، در حالی که «رزق ربّانی» با تقویت درونی، قلب را در برابر نوسانات مادی مقاوم ساخته و به طمأنینه الهی میرساند. این الگو به تحقق آرامش نفس، زهد حقیقی و زندگی متعادل کمک کرده و با هدف قرار دادن ریشههای دلبستگی به دنیا، به تربیت جامع انسان یاری میرساند.https://maarij.isramags.ir/article_229213_20cc9f4483f1d2701f946f87940f2519.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5120250823Strengthening the trait of fear in believers based on the teachings of Surah Hashrتقویت صفت خشیت در مومنان براساس آموزه های سوره حشر101118229215FAخدیجهاحمدی بیغشاستادیار گروه قرآن و حدیث دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس،تهران،ایران0000-0002-7900-7103اشرفغفاریدانش پژوه کارشناسی ارشد تفسیر و علوم قرآن، موسسه علمیه قائم(عج) چیذر. تهران، ایران.0009-0001-9464-1612Journal Article20250407One of the value and moral concepts of the Holy Quran is the fear of God Almighty. Fear is a voluntary fear based on knowledge and understanding, accompanied by reverence for God, which forces an individual to be humble before God Almighty. Humble upbringing is pure servitude to God and understanding His greatness as required by knowledge, which leads to divine lordship and a sense of responsibility towards Him. The present study seeks to answer the question of how God Almighty has raised the humble upbringing of believers in Surah Hashr. A descriptive-analytical study of this issue shows that, based on the verses of Surah Hashr, creating and strengthening the attribute of fear in two dimensions, by increasing the servant's knowledge of God in the manifestation of the beautiful names of God, the servant achieves various positions. Strengthening the attribute of fear in believers by creating praiseworthy behaviors in the individual's thoughts and behavior has enabled numerous changes in his individual and social life. Raising a pious and self-controlled servant, supplicating to God, establishing faith, developing a spirit of overcoming oppression, rising up against tyrants, and eliminating callousness are among the qualities that strengthen the quality of fear in believers.یکی از مفاهیم ارزشی و اخلاقی قرآن کریم، خشیت از خداوند متعال است. خشیت ترس ارادی از روی علم و معرفت، همراه با تعظیم برای پروردگار است، که فرد را به فروتنی در برابر خداوند متعال وامیدارد. تربیت خاشعانه، عبودیت محض در برابر خداوند و درک عظمت او به مقتضای علم است که منجر به ربوبیت الهی و احساس مسئولیت در برابر او میگردد. پژوهش حاضر درصدد پاسخگویی به این سوال است که خداوند متعال در سوره حشر تربیت خاشعانه مومنان را چگونه مطرح کرده است. بررسی توصیفی تحلیلی این مسئله نشان میدهد براساس آیات سوره حشر در دو بعد ایجاد و تقویت صفت خشیت، با افزایش معرفت عبد به پروردگار در مظهریت اسماء حسنیالهی، مقامات مختلف برای عبد حاصل میکند. تقویت صفتخشیت در مومنان با ایجاد رفتارهای ممدوح در اندیشه و رفتار فرد، تغییرات متعددی را در زندگی فردی و اجتماعی او مقدور کرده است. تربیت عبد متقی و خویشتندار، تضرع به درگاه الهی، تثبیت ایمان، شکلگیری روحیه ظلمستیری، قیام علیه مستبدان، از بینرفتن سنگدلی از جمله خصلتهایی است که تقویت صفت خشیت در مومنان را پدید میآورد.https://maarij.isramags.ir/article_229215_5403a06fc69ff9a80e1e4d93669d15c4.pdfپژوهشگاه علوم وحیانی معارجعلوم قرآن و تفسیر معارج۳۰۶۰-۷۳۵۳5120250823Analysis of the theory of "common language" as the language of revelation of the Holy Quranتحلیل نظریه «زبان مشترک» به عنوان زبان نزول قرآن کریم119146229216FAمهدیافچنگیاستادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحدگرگان، دانشگاه آزاداسلامی،گرگان،ایرانفریدهاعرابیاستادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی،سمنان، ایرانابراهیمباغشنیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم پزشکی شاهرود، شاهرود. ایران.محمدعلیمیراستادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، واحدگرگان، دانشگاه آزاداسلامی،گرگان. ایران.Journal Article20250306In order to explain what the language of the Holy Quran is, researchers of the Qur'anic language examine and research the ancient Arabic dialects. But these researches have not been complete and accurate. As in the interpretation and justification of different readings of the Holy Quran and also the explanation of rare cases of linguistic phenomena in poetry and prose, they have often been content with quoting incomplete narrations about some of the characteristics of these dialects. Therefore, some people have considered the phenomenon called "common language" about the nature of the language on which the Holy Qur'an was revealed, and in fact, a kind of language duality - common and vernacular - in the life of the Arabs of the Age of Revelation. Therefore, the meaning of "Arabic language" in the verses of the Qur'an is considered to be the common language. A phenomenon that is based on tentative and uncertain preliminaries and has many problems. After examining these premises, the present article has criticized and analyzed them in a descriptive and analytical way and it is clear that the concept of a common language is nothing but a proposed solution to introduce a language as the language of the revelation of the Qur'an, which has the least deviation from It should have eloquent and rhetorical criteria. However, the Arabic language of the era of revelation did not witness the current differences in dialects, so it cannot be accepted that the Qur'an was revealed in a common languageبرخی از پژوهندگان زبان عربی و قرآن پژوهان، در باب چیستی زبانی که قرآن کریم بر بستر آن نازل شده است به پدیده ای به نام «زبان مشترک»، و در واقع نوعی دوگانگی زبانی- مشترک و عامیانه– در زندگی اعراب عصر نزول قائل شدهاند. پس مراد از «بلسانٍ عربیٍّ مبینٍ» در آیات قران را همین زبان مشترک دانسته اند. از این میان مقاله محققانه استاد آذرنوش و همکارش با عنوان « زبان قرآن» با پژوهشی مفصل در باب چیستی زبان نزول قرآن و پس از بررسی و نقد فراوان قول به « زبان مشترک» را به عنوان زبان نزول قرآن، صحیح معرفی کرده و سایر نظرات را نقد مینماید. مقاله حاضر با توجه به تحقیقات انجام شده به ویژه مقاله مذکور سعی کرده است تا مبانی استنباطی و ادله قول به زبان مشترک برای نزول قرآن را بررسی و نقد کرده و در نهایت اعلام کند که قرآن به زبان عربیِ مشترک میان قبایل عرب با رنگ بیشتر لهجه قریش که انحراف کمتری از آن اصل عربیِ مشترک داشته اند نازل شده، نه زبان مشترکی که از اجتماع خصوصیات لهجه های مختلف عربی پدید آمده باشد. اما رویکرد این نوشتار بررسی یا نقد جزء جزء مقاله مذکور نیست بلکه، در عرض آن تلاش نموده تا مطلوب خود را که تبیین نزول قرآن به زبان قریش یعنی همان زبان عربی فصیح مشترکی که انحراف کمتری نسبت به سایر لهجه ها در آن دیده میشده، تبیین نماید.https://maarij.isramags.ir/article_229216_a648d31011fec768fc50b8847ab43f8b.pdf